Śladami pierwszych rolników

Unikatowy fragment naczynia przedstawiający twarz z rogami – znaleźli niedawno archeolodzy w reliktach osady pierwszych rolników na polskich ziemiach, liczącej ponad 7 tysięcy lat. Mieszkali tu ludzie, którzy przynieśli ze sobą ziarna cywilizacji – całkiem dosłownie, bo dziś paleobotanicy uważnie przyglądają się też ziarnom roślin, które nasi neolityczni rolnicy uprawiali. Skąd przyszli ci ludzie, jak żyli, czym się żywili i skąd wiedzieli, gdzie warto założyć kolejną osadę? I co dziś mówi nam pozostawiona przez nich neolityczna rogata twarz?
Fragment neolitycznej ceramiki z przedstawieniem twarzy znaleziony przez zespół dr Magdaleny Moskal-del Hoyo w Biskupicach koło Wieliczki / fot. Adam Walanus dla TP

O wynikach badań archeologicznych w Biskupicach pod Wieliczką opowiada Michałowi Kuźmińskiemu dr Magdalena Moskal-del Hoyo, archeobotaniczka z Instytutu Botaniki im. W. Szafera Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, która kierowała pracami na stanowisku kultury ceramiki wstęgowej rytej, wiążącej się z początkami rolnictwa na naszych ziemiach. – To ludność, która przybyła na tereny Polski z południa, z obszaru Węgier, przez Bramę Morawską i tereny Słowacji – mówi. – Wiemy, że ta kultura pojawiła się w drugiej połowie 6. tysiąclecia przed Chrystusem, ok. 7,5 tys. lat temu.

Odcinek powstał w ramach projektu „Wielkie Pytania”. Więcej znajdą Państwo na www.tygodnikpowszechny.pl/wielkiepytania

To także odcinek, w którym ma miejsce premiera nowej oprawy muzycznej Podkastu Powszechnego – jej autorem jest Michał Woźniak. Głosu użyczył Michał Łanuszka.

Fragment neolitycznej ceramiki z przedstawieniem twarzy znaleziony przez zespół dr Magdaleny Moskal-del Hoyo w Biskupicach koło Wieliczki / fot. Adam Walanus dla TP
Fragment neolitycznej ceramiki z przedstawieniem twarzy znaleziony przez zespół dr Magdaleny Moskal-del Hoyo w Biskupicach koło Wieliczki / fot. Adam Walanus dla TP

Obsydianowy rdzeń z czasów neolitu znaleziony przez zespół dr Magdaleny Moskal-del Hoyo w Biskupicach koło Wieliczki / fot. Adam Walanus dla TP
Obsydianowy rdzeń z czasów neolitu znaleziony przez zespół dr Magdaleny Moskal-del Hoyo w Biskupicach koło Wieliczki / fot. Adam Walanus dla TP

Dr Magdalena Moskal-del Hoyo, Instytut Botaniki PAN, Kraków, wrzesień 2020 r. / fot. Michał Kuźmiński dla TP
Dr Magdalena Moskal-del Hoyo, Instytut Botaniki PAN, Kraków, wrzesień 2020 r. / fot. Michał Kuźmiński dla TP

Rekonstrukcja neolitycznego długiego domu z osad kultury ceramiki wstęgowej rytej. Dzięki uprzejmości dr hab. Agnieszki Czekaj-Zastawny prof. PAN, z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Oddział w Krakowie: Ośrodek archeologii gór i wyżyn
Rekonstrukcja neolitycznego długiego domu z osad kultury ceramiki wstęgowej rytej. Dzięki uprzejmości dr hab. Agnieszki Czekaj-Zastawny prof. PAN, z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Oddział w Krakowie: Ośrodek archeologii gór i wyżyn

Rekonstrukcja udostępniona specjalnie dla „Tygodnika” pochodzi z tomu Czekaj-Zastawny A. 2008. „Osadnictwo społeczności kultury ceramiki wstęgowej rytej w dorzeczu górnej Wisły”, Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Kraków; Ryc. 33

Wykopaliska w Biskupicach k. Wieliczki, lato 2020 r. / fot. Marta Korczyńska / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN

Wykopaliska w Biskupicach k. Wieliczki, relikty neolitycznej osady kultury ceramiki wstęgowej rytej / fot. Magdalena Moskal-del Hoyo / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN
Wykopaliska w Biskupicach k. Wieliczki, relikty neolitycznej osady kultury ceramiki wstęgowej rytej / fot. Magdalena Moskal-del Hoyo / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN

Wykopaliska w Biskupicach k. Wieliczki, relikty neolitycznej osady kultury ceramiki wstęgowej rytej / fot. Magdalena Moskal-del Hoyo / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN
Wykopaliska w Biskupicach k. Wieliczki, relikty neolitycznej osady kultury ceramiki wstęgowej rytej / fot. Magdalena Moskal-del Hoyo / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN

Zespół archeologów prowadzących prace wykopaliskowe w Biskupicach k. Wieliczki, gdzie odnaleźli relikty neolitycznej osady kultury ceramiki wstęgowej rytej / fot. Agnieszka Wacnik / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN
Zespół archeologów prowadzących prace wykopaliskowe w Biskupicach k. Wieliczki, gdzie odnaleźli relikty neolitycznej osady kultury ceramiki wstęgowej rytej / fot. Agnieszka Wacnik / dzięki uprzejmości Instytutu Botaniki PAN

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Inne artykuły tego autora

Wystawa KUCHNIA OD KUCHNI, Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie // Fot. Krzysztof Kalinowski / MiT
Kultura

Co to był prodiż? Na wystawę „Kuchnia od kuchni” koniecznie weźcie najmłodszych

Michał Kuźmiński
Kuchnie naszego dzieciństwa to muzeum rewolucji technologicznej. Można ją prześledzić w krakowskim Muzeum Inżynierii i Techniki.
„Archiwum wahań” Weroniki Zalewskiej, Pawilon Polski na Malta Biennale 2026 / fot. Kuba Celej / Instytut Adama Mickiewicza / materiały prasowe
Podkast Tygodnika Powszechnego

„Archiwum wahań”: w świecie jedynych słusznych odpowiedzi sztuka upomina się o wątpliwości

Michał Kuźmiński, Weronika Zalewska, Ada Piekarska
Na Malta Biennale rozgrywa się… teleturniej. Prezentowana w pawilonie polskim wideoinstalacja konfrontuje z doświadczeniem transformacji ustrojowej – ale nie tylko. Bo w świecie natychmiastowych i jednoznacznych odpowiedzi wahanie to gest sprzeciwu.
Sałatka jarzynowa // Fot. Aleksander Baron
Zmysły

Sałatka jarzynowa. Skąd się wzięła i dlaczego jest dla nas taka ważna

Michał Kuźmiński
Sałatka jarzynowa budzi narodowe spory, tymczasem jej istotą jest łączenie. Nie tylko wzorców kulinarnych i składników.
Rowan Jacobsen, „Dzikie kakao. Wyprawa do źródeł czekolady”, przeł. Aleksander Gomola, Bo.wiem // materiały prasowe
Kultura

„Dzikie kakao”: czy nowa fala czekolady może ocalić Amazonię?

Michał Kuźmiński
Ta książka to istna wyprawa po złote runo, gdzie śmiałków niosą wzburzone wody, a czyhają na nich nie tylko smoki (w tej roli kajmany), ale i zbójcy.
Omer Wenkert w otoczeniu bojowników z Hamasu podczas wymiany izrealeskich zakładników w obozie dla uchodźców Nuseirat w Deir al-Balah w Strefie Gazy, 22 lutego 2025 r. // Fot. Abdel Kareem Hana / AP / East News
Świat

Izrael przyznał, że 70 tys. zabitych w Gazie to prawdziwa liczba. „Łatwo wam osądzać”

Michał Kuźmiński
Rezerwista Avi, były zakładnik Omer, beduiński policjant Remo – wszyscy oni doświadczyli, na różne sposoby, najnowszej odsłony wojny izraelsko-palestyńskiej. Jak patrzą dziś na Palestyńczyków?

Najnowsze artykuły

Kardynał Grzegorz Ryś. Kraków, 29 marca 2026 r. // Fot. Beata Zawrzel / Reporter
Felietony

Czy kardynał może mieć wątpliwości? Afera wokół słów Rysia

Tomasz Stawiszyński
Pytany przez Bogdana Rymanowskiego o wątpliwości dotyczące istnienia Boga, kard. Grzegorz Ryś nie odpowiedział automatycznym wyznaniem pewności. Dla wielu to wystarczyło, by ruszyć do ataku.
Kadr z filmu „Tort dla prezydenta”, reż. Hasan Hadi. Prod. Irak/Katar/USA 2025 r. // materiały prasowe Canal+
Kultura

Tort dla Saddama. Absurd dyktatury widziany oczami dziecka

Anita Piotrowska
Dziewięcioletnia Lamia ma uczcić urodziny Saddama Husajna. Wyprawa po składniki na tort zmienia się jednak w podróż przez Irak lat 90. – kraj biedy, sankcji i kultu wodza.
Paweł Pawlikowski, Sandra Hüller i August Diehl przed premierą filmu "'Fatherland" na 79. Międzynardowym Festiwalu Filmowym w Cannes. 14 maja 2026 r. // Fot. Scott A Garfitt / AP / East News
Kultura

O Złotą Palmę na festiwalu w Cannes walczą w tym roku giganci kina

Michał Walkiewicz
Festiwal w Cannes pozostaje metaforą życia. Niemal wszystkiego trzeba się tu uczyć na błędach i najczęściej są to błędy brzemienne w skutkach.
Karol Nawrocki, sekretarz generalny NATO Mark Rutte oraz prezydent Rumunii Nicusor Dan podczas szczytu B9. Bukareszt, 13 maja 2026 r. // Fot. Andrei Pungovschi / Getty Images
Świat

Nowa oś bezpieczeństwa. Państwa nordyckie wzmacniają wschodnią flankę NATO

Piotr Oleksy
Szczyt w Bukareszcie przyniósł przełom: format B9 rozszerza się o państwa nordyckie. Czy nowa oś od Arktyki po Bosfor stanie się nowym rdzeniem sojuszu?
Mikołaj Trybulec, "Tribbs" // materiały prasowe
Kultura

Polski gust nie wystarczy. Tribbs o tym, jak wygrywa się Eurowizję

Monika Ochędowska, Tribbs
Pisał eurowizyjne utwory dla pięciu krajów. Tribbs opowiada, jak działają songwriting campy, dlaczego Szwajcaria pracuje nad konkursem przez cały rok i co trzeba zrobić, by piosenka trafiła do całej Europy.

Popularne

1.
Tomasz Stawiszyński

Marta Nawrocka dała dobry przykład. Skąd ataki na pierwszą damę?

2.
Tomasz Stawiszyński

Czy kardynał może mieć wątpliwości? Afera wokół słów Rysia

3.
Anna Goc

Biblioteki przyszłości. Tu nie przychodzi się tylko, by pożyczyć książkę

4.
Marek Rabij, Przemysław Wilczyński

Młodzi samotni: dlaczego Polki i Polacy nie łączą się w pary

5.
Monika Ochędowska, Sonia Brożek

Jak biblioteki odzyskały ludzi. Tu się tworzy wspólnoty i wymyśla przyszłość

6.
Cveta Dimitrova

Koszty opieki, których nie da się policzyć. Lekcja z serialu „The Pitt”

7.
Marcin Wilkowski

Sztuczna inteligencja i historia. Jak AI ożywia zdjęcia i zmienia pamięć

8.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

9.
Marcin Kędzierski

Przedszkola pustoszeją. Demografia zmienia polski system opieki nad dziećmi

10.
Paweł Bravo

Francja karmi studentów za 1 euro. Polscy studenci dostają foodhall