Iwan Jefremow

Przez fabułę prowadzi nas czternastoosobowa załoga statku Tantra, który zmierza do planety, z którą utracono kontakt. Okazuje się, że planeta jest wymarła, jej mieszkańcy zginęli. Dodatkowym problemem jest paliwo – Tantra powinna je uzupełnić. Kolejnym problemem staje się gwiazda żelazna, jak się szybko okazuje, niebezpieczny obiekt nie tylko ze względu na swoją fizyczną specyfikę, ale i na organizmy, które ją zamieszkują. (ten wątek to wypisz wymaluj „Obcy”) Jedynym plusem jest to, że załoga odkrywa dawno zaginiony statek kosmiczny „Żagiel”. Tyle w powieści charakternej, mrocznej SF. Dalej mamy już tylko kalejdoskop pomysłów, choć związanych bohaterami. Żeby jakoś zracjonalizować tę powieść, należy chyba potraktować Jefremowa jako filozofa. Filozofa, który próbuje zgłębić naturę ludzką, odgadnąć jej przyszłość, to co ją warunkuje i znaleźć dla niej „raj” wspomagany technologią. Później swoje przemyślenia łączy w całość – karkołomnie. I jak to w filozofii, mnóstwo myśli rozbieganych, tematów poruszonych i problemów, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi, wszystko gdzieś w powietrzu zawisa: niedokończone, poszarpane, zmiksowane ze sobą. Jedynie niezmienny jest patos i propaganda. Patos może wynikać z manieryzmu, propaganda z czasów i miejsca. Lata 50. w ZSRR raczej nie skłaniały do śmiałych koncepcji odbiegających od ideowej myśli partyjnej. Wydaje mi się, że Jefrenow i tak dość skutecznie lawiruje na tej płaszczyźnie. Z jednej strony nie mamy wątpliwości, że raj na ziemi zapewnił komunizm i społeczeństwo w nim wychowane, z drugiej dość często pada słowo „obowiązek” - jak choćby (…) jako kobieta spełniłam swój obowiązek, rodząc dwoje dzieci (…). A i „zakaz” się pojawia: zakaz picia, palenia i używek pokrewnych. Summa summarum: z jednej strony technikalia z dużym potencjałem i śmiałą wizją ekspansji kosmosu z gęstością „zaludnienia” niczym w Tokio, z drugiej męczący miszmasz wątków, które ostatecznie nic do fabuły nie wnoszą.