Vreemdelingenlegioen: Elitekorps van verschoppelingen

Ze dragen een witte pet, marcheren in een slakkengang en eren een houten hand.

En ze hebben hun echte naam en verleden opgegeven om trouw te zweren aan het Legioen en Frankrijk.

Maak kennis met de Vreemdelingenlegionairs, de legendarische elitesoldaten van Frankrijk die vele bloedige slagen hebben uitgevochten – van gevechten tegen de nazi’s in de Noorse kou tot wrede koloniale oorlogen in de Algerijnse woestijn.

Het Vreemdelingenlegioen werd op 10 maart 1831 opgericht door de Franse koning Lodewijk Filips.

Het moest de vele buitenlandse vluchtelingen en huurlingen opnemen die na oorlogen in Europa rondzwierven en hun toevlucht in Frankrijk hadden gezocht.

In het koninklijk besluit tot oprichting van de eenheid stond dat het Legioen alleen buiten Frankrijk kon dienen.

Frankrijk had het jaar daarvoor Algerije in Noord-Afrika bezet, en toen de Franse troepen een tekort aan mankracht hadden, gingen de Legionairs meteen op pad.

Door het Legioen in te zetten kon Frankrijk zijn leger versterken en Franse levens redden. Het Legioen hielp bij de opbouw en het behoud van het Franse koloniale rijk.

Het verblijf in Algerije was in het begin allesbehalve glorieus.

De Legionairs dienden bij het Bat’ d’Af’, een regiment van gevangenen en onhandelbare soldaten.

Ze kregen de zwaarste taken, zoals moerassen droogleggen, bomen kappen en wegen bouwen.

In de jaren 1860 vocht het Vreemdelingenlegioen tijdens de Franse invasie van Mexico.

Op 30 april 1863 moest een patrouille van 65 man onder leiding van kapitein Jean Danjou een Frans konvooi met militaire uitrusting beschermen.

Bij de plaats Camarón de Tejeda, niet ver van Veracruz, stuitten de Legionairs op 3000 Mexicaanse troepen.

Kapitein Danjou was niet onder de indruk. Toen de Mexicanen hem aanspoorden om zich over te geven, schreef hij terug: ‘We hebben munitie. We geven ons niet over.’

10 jaar eerder had Danjou zijn linkerhand verloren bij een wapenongeluk in Algerije. Hij liet zich niet naar huis sturen, maar mat zich een houten prothese aan, die een symbool werd van vechtlust en doorzettingsvermogen.

Tijdens de gevechten liet hij de Legionairs bij de prothese zweren dat ze de strijd tegen de Mexicaanse overmacht zouden voortzetten.

Hoewel Danjou sneuvelde, hielden de Legionairs woord. Drie keer weigerden ze het aanbod van de vijand om zich over te geven. Pas toen er nog maar drie legionairs over waren, capituleerden ze.

Verhalen over de dappere strijd van de Legionairs gingen als een lopend vuurtje door het land, en zo kregen ze hun reputatie als harde en standvastige strijders.

De gevallenen worden elk jaar op 30 april – Camaróndag – geëerd met een parade. Als speciaal eerbetoon mag een geselecteerde Legionair de prothese van Danjou dragen.

Het Legioen is altijd aantrekkelijk geweest voor mannen die hun verleden willen ontvluchten, zoals zware criminelen.

Nieuwe rekruten – engagés volontaires (EV) – kregen geen vragen over hun verleden of hun motieven om lid te worden.

Daarnaast verplichtte de zogeheten anonimiteitsregel legionairs om een nieuwe naam aan te nemen. Dit maakte het legioen extra aantrekkelijk voor misdadigers.

De naamsverandering geldt voor ten minste het eerste jaar, maar de Legionair kan – als hij dat wil – zijn valse naam gedurende de vijf jaar van het contract behouden.

Het Legioen meed zware misdadigers die voor onrust konden zorgen echter.

Zelfs nu nog is de houding ten opzichte van criminelen ambivalent.

Volgens de website van het Legioen accepteert de eenheid geen rekruten die gezocht worden door de politieorganisatie Interpol.

‘Moord, drugshandel of andere ernstige misdaden worden NIET getolereerd,’ staat op de website, die ook benadrukt dat ‘elk geval individueel wordt beoordeeld na een gesprek met een recruiter’.

Het Vreemdelingenlegioen kreeg zijn reputatie als harde maar effectieve elite-eenheid tijdens de hardhandige onderdrukking van rebellen in het koloniale Algerije.

De eenheid werd ingezet als er fel gevochten moest worden en alle vuile trucs waren toegestaan.

Antoine Sylvère, die in 1905 bij het Legioen ging, tekende op wat zijn commandant zei: ‘In het Legioen vechten we niet als hoofse ridders. We vechten zo smerig mogelijk. De vijand vindt dat niet leuk, maar hij is de vijand, dus we hoeven hem niet zo netjes te behandelen.’

Ook boeken en daarna films leverden verhalen over lastige selectieproeven, rigoureuze training, afranselingen en blinde loyaliteit.

‘Je loopt met je schoenen vol bloed,’ zei Sylvère over de lange marsen, die net als lijfstraffen en psychische vernederingen aan de orde van de dag waren.

Alleen mannen konden lid worden van het Vreemdelingenlegioen, en samen met de lange diensttijd van 5 jaar gaf dit het Legioen de naam een besloten broederschap te zijn. Het motto benadrukte dat nog eens: Legio Patria Nostra’ (het Legioen is ons vaderland).

De reputatie van de eenheid als bijzonder gevaarlijk ontstond in Algerije, waar tropische ziekten in de jaren 1830 veel levens eisten.

Gedurende het hele bestaan van het Legioen zijn er 902 officieren, 3176 onderofficieren en ruim 30.000 soldaten gestorven, waarvan een derde in gevechten.

De oorlog in Frans-Indochina (nu Vietnam) was het dodelijkst. Maar liefst 10.000 Legionairs sneuvelden alleen al tussen 1946 en 1954, vooral tijdens de Slag bij Dien Bien Phu in 1954, waar 2000 Franse soldaten werden gedood door de Vietnamese rebellen.

De slag is nog steeds de zwartste bladzijde in de geschiedenis van het Legioen.

Volgens de mythe is de traditie van langzaam marcheren ontstaan omdat de Legionairs hun krachten moesten sparen onder de verzengende Algerijnse zon.

Dit klopt echter niet, en de echte reden is onbekend.

Mogelijk is het begonnen als poging om de manier waarop de soldaten van de koning vóór de revolutie marcheerden na te bootsen.

De trage mars werd echter voor het eerst gebruikt tijdens de overwinningsparade over de Champs-Élysées op 18 juni 1945 na de Tweede Wereldoorlog.

Vanwege het slakkengangetje loopt het Vreemdelingenlegioen tijdens parades achteraan om de andere deelnemers niet op te houden.

Zo krijgt het publiek ruim de tijd om de Legionairs te bewonderen, die traditioneel het grootste applaus krijgen.

Vóór de Tweede Wereldoorlog dienden er veel Duitsers in het Vreemdelingenlegioen, maar de nazi’s verboden dat omdat het Derde Rijk de mannen zelf nodig had.

In 1945 hieven de geallieerden het verbod op na druk van Frankrijk en konden Duitsers zich weer aanmelden.

Zoveel Duitsers maakten hier gebruik van dat tijdens de oorlog in Indochina van 1946 tot 1954 maar liefst 60 procent van de Legionairs Duits was.

Het Legioen trok vooral Franstalige Duitsers aan, zoals de malgré-nous – mannen uit de Elzas en Lotharingen die tijdens de bezetting in het Duitse leger dienden.

Hoeveel van de rekruten oorlogsmisdadigers of fanatieke nazi’s waren, is onduidelijk. Het Legioen liet officieel geen voormalige SS’ers toe, maar uit verslagen blijkt dat deze regel vaak werd overtreden.

‘Ze lieten ons onze linkerarm optillen om te zien of we de tatoeage hadden die aangaf dat we een SS-veteraan waren en die ook de bloedgroep toonde. Sommigen hadden kleine, oppervlakkige wondjes precies in de linkeroksel. Enkele van deze vrijwilligers werden afgewezen, terwijl anderen werden toegelaten. Waarom dit zo was, ben ik nooit te weten gekomen,’ schreef Janos Kemencei, een Hongaar die in 1946 op zijn 17e bij het Legioen ging.

Net als de andere Franse strijdkrachten werd het Vreemdelingenlegioen onder de voet gelopen toen Duitsland binnenviel op 10 mei 1940.

‘De invasie is als een vloed van tanks’ – zo beschreef een Legionair de Duitse blitzkrieg.

‘Onze enige optie als infanterieregiment was om zelf te vechten tegen een vijand die buitengewoon goed was uitgerust met modern materieel,’ schreef hij na een gevecht met de Duitsers bij Marchélepot in Noord-Frankrijk.

Op 22 juni gaf Frankrijk zich over. De officiële regering, vanuit Vichy geleid door maarschalk Pétain, collaboreerde met de Duitsers.

Generaal Charles de Gaulle weigerde echter mee te werken en zich over te geven en vestigde zich in Londen, waar hij de Vrije Franse Strijdkrachten oprichtte.

De bezetting van Frankrijk verdeelde de Legionairs.

Terwijl sommigen er om patriottische redenen voor kozen om de officiële regering te blijven steunen, sloten anderen zich aan bij De Gaulle.

Dit laatste gold vooral voor de 13e DBLE, dat na het avontuur in Narvik naar Engeland kwam en zich daar aan kon sluiten bij de vrijheidsbeweging van De Gaulle.

Dit was niet alleen een kwestie van overtuiging. Lid worden van de Vrije Fransen van De Gaulle bood kansen voor een militaire carrière en was daarom voor veel legionairs een aantrekkelijke keuze.

‘Het enige wat ik kan is autorijden. In het burgerleven zou ik een mislukkeling zijn en mijn gezin niet kunnen voeden,’ merkte een officier op.

In juni 1941 namen Legionairs van de 13e DBLE als onderdeel van de Vrije Franse Strijdkrachten deel aan de geallieerde invasie van Syrië en Libanon. Die landen vielen onder de pro-Duitse Vichy-regering.

In Kadam, een voorstad van de Syrische hoofdstad Damascus, kwamen ze in botsing met Legionairs van het 6e Infanterieregiment die trouw waren gebleven aan de Vichy-regering.

Tijdens een vuurgevecht op de avond van 19 juni werd een Legionair van de Vrije Fransen gedood en raakte een lid van de tegenpartij gewond.

Om het moreel op te vijzelen, droeg de commandant van de Vrije Fransen zijn hoornblazer op om Le Boudin te spelen, het strijdlied van het Legioen.

Onmiddellijk daarna klonken dezelfde tonen van de andere kant.

De commandanten van de twee eenheden ontmoetten elkaar, en de Vrije Fransen beloofden hun opmars stil te leggen tot 1.00 uur, het tijdstip waarop de vijandelijke Legionairs niet langer gebonden waren aan hun orders om stand te houden.

Op een klein incident na vermeden de twee eenheden verdere confrontaties tijdens de operatie, die eindigde in een overwinning voor de geallieerden en de Vrije Fransen.

Met ‘Woestijnvos’ Erwin Rommel aan het hoofd denderde het Duits-Italiaanse Panzerarmee Afrika in de vroege zomer van 1942 door Noord-Afrika.

Maar bij Bir Hakeim, een oase in de Libische woestijn ten zuidwesten van Tobroek, stuitte Rommel op weerstand. Hier wachtte een troepenmacht van de Vrije Fransen, verschanst in een oud fort omringd door loopgraven, mijnenvelden en schuttersputjes.

Gedurende twee weken en twee dagen, van 26 mei tot 11 juni 1942, verdedigde de eenheid, die vooral uit buitenlandse legionairs bestond, de stelling en werd de opmars van de nazi’s vertraagd.

Hierdoor moesten de Duitsers afzien van een geplande invasie van Malta en hadden de Britten ruim de tijd om de verdediging van El Alamein voor te bereiden – waar ze later Rommels verdere opmars in Egypte verhinderden.

‘In de hele woestijnoorlog hebben we nooit een heldhaftiger en standvastiger verdediging gezien,’ schreef de Duitse generaal-majoor Friedrich von Mellenthin later over de verdediging van Bir Hakeim.

Legionairs zijn makkelijk te herkennen aan hun speciale uniform en uitrusting.

Het opvallendst is de witte pet, in het Frans kepi blanc. Hij is voorzien van een lap stof die de nek bedekt en werd oorspronkelijk gebruikt in Algerije, waar hij beschermde tegen de brandende zon.

In die tijd was de kepie overtrokken met een kakikleurige stof, die bedekt kon worden met een witte hoes. Pas in 1939 werd de witte kepie een vast onderdeel van het uniform.

De kepie is nu volledig van witte stof en wordt zonder hoes gedragen.

Aan de voorkant van de pet zit een embleem met een exploderende granaat met zeven vlammen – het symbool van het Legioen.

De officiële kleuren van het Legioen zijn rood en groen, die ooit werden gebruikt door de Zwitserse Garde van de Franse koningen.

Tot de uitrusting van de legionair behoort ook de zogeheten boudin, een stuk stevige stof waarin de Legionair de spullen wikkelde die niet in zijn rugzak pasten. De stof was oorspronkelijk rood – vandaar de naam, die bloedworst betekent in het Frans.

Het uniform is vandaag de dag nog steeds te zien, onder andere tijdens de traditionele parade in Parijs op de nationale feestdag 14 juli.

Maar het aantal marcherende Legionairs neemt af.

Toen Algerije in 1962 onafhankelijk werd, was de tijd van Frankrijk als koloniale mogendheid voorbij en werd de rol van het Vreemdelingenlegioen beperkt.

Tussen 1962 en 1972 werd het Legioen gereduceerd van ongeveer 20.000 man tot iets meer dan 7000.

Tegenwoordig bestaat het legioen uit zo’n 8500 mannen. Die zijn onder meer gestationeerd in Afrikaanse landen als onderdeel van de defensiesamenwerking met Frankrijk.